Czego szukasz?

Zarabiaj, pomagając innym Legalna praca w Niemczech od zaraz

Choroby wieku starczego

Alzheimer, Demencja, Parkinson - choroby wieku starczego


Choroba Alzheimera

Co to jest choroba Alzheimera?
Choroba Alzheimera polega na zwyrodnieniu tkanki mózgowej, które powoduje zanik komórek nerwowych. Objawia się to otępieniem - chory przestaje interesować się otoczeniem, traci pamięć, poczucie czasu i miejsca. Nazwa choroby pochodzi od nazwiska niemieckiego psychiatry i neuropatologa Aloisa Alzheimera, który opisał tę chorobę w 1906 roku.

Zapobieganie

Procesowi starzenia nie można zapobiec, ale można go spowolnić. Dowody dotyczące prawdopodobieństwa rozwoju choroby Alzheimera w związku z pewnymi zachowaniami, zwyczajami żywieniowymi, ekspozycją środowiskową oraz chorobami mają różną akceptację w środowisku naukowych.

Prawdopodobne czynniki obniżające ryzyko choroby Alzheimera:

  • Podejmowanie czynności intelektualnych (np. gra w szachy lub rozwiązywanie krzyżówek)
  • Regularne ćwiczenia fizyczne
  • Utrzymywanie regularnych relacji społecznych (osoby samotne mają dwukrotnie zwiększone prawdopodobieństwo rozwoju demencji związanej z chorobą Alzheimera w późniejszym wieku niż osoby, które nie były samotne)
  • Dieta śródziemnomorska bogata w warzywa, owoce i z niską zawartością nasyconych tłuszczów uzupełniona w szczególności o: witaminy z grupy B, a zwłaszcza w kwas foliowy, curry, kwasy tłuszczowe omega-3, soki warzywne i owocowe
  • Wysokie dawki witaminy E działającej antyoksydacyjnie (w połączeniu z witaminą C). W przeprowadzonych badaniach przekrojowych wydają się zmniejszać ryzyko choroby Alzheimera.
  • Leki obniżające poziom cholesterolu (statyny) zmniejszają ryzyko choroby Alzheimera w badaniach opisowych.
  • Jak wskazują przeprowadzone badania opisowe, długie stosowanie niesteroidowych leków przeciw zapalnych (NLPZ) w zmniejszeniu objawów zapalenia stawów i bólu jest związane z obniżeniem prawdopodobieństwa wystąpienia choroby Alzheimera, jednak ryzyko związane ze stosowaniem leków zdaje się przeważać korzyści związane ze stosowaniem ich, jako pierwotnego środka prewencyjnego

Czynniki ryzyka

  • zaawansowany wiek
  • urazy głowy
  • problemy zdrowotne ze strony układu sercowo-naczyniowego (z powodu cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, wysokiego poziomu cholesterolu oraz udarów)
  • palenie tytoniu


Objawy i przebieg choroby

W przebiegu choroby dochodzi do wystąpienia następujących objawów:

  • zaburzenia pamięci
  • zmiany nastroju
  • zaburzenia funkcji poznawczych
  • zaburzenia osobowości i zachowania

Charakterystyczne dla demencji (i w tym choroby Alzheimera) objawy to:

  • nieumiejętność rozpoznawania przedmiotów, szczególnie jeżeli pytamy o to chorego „na gorąco" np. co to jest? albo podaj mi...
  • zaburzenia mowy, jej spowolnienie
  • zaburzenia czynności ruchowych, od prostych do złożonych, np. ubieranie, kąpanie


Leczenie

Dotychczas nie znaleziono leku, cofającego, lub chociaż zatrzymującego postęp choroby. Leczenie farmakologiczne koncentruje się na objawowym leczeniu zaburzeń pamięci i funkcji poznawczych oraz spowolnieniu postępu choroby.

Należy pamiętać, że leczenie powinno być prowadzone pod nadzorem lekarza specjalisty – neurologa lub psychiatry!

Zaburzenia psychiczne w otępieniu

Różne objawy mogą pojawiać się w poszczególnych etapach rozwoju procesu chorobowego i występować pojedynczo albo mnogo.

  • Urojenia występują u ok. 35% pacjentów - najczęściej są to urojenia prześladowcze i okradania; choremu wydaje się, że jest okradany i ma poczucie zagrożenia, zwykle połączone z lękiem.
  • Halucynacje występują u ok. 25% pacjentów - wzrokowe, słuchowe, smakowe, węchowe, dotykowe. Chory może zwidywać postacie nieobecnych osób, słyszeć ich głosy itp.
  • Zaburzenia nastroju - obniżenie nastroju (40-50%), depresja (10-20%), nastrój euforyczny. Obniżenie nastroju zwykle występuje na początku choroby albo poprzedza wystąpienie pierwszych objawów klinicznych.
  • Chwiejność afektywna (ok. 75%) - .pacjent w krótkim odstępie czasu przechodzi ze śmiechu w płacz albo odwrotnie.
  • Lęk, obawy, fobie (ok. 50%) - objawy, które często są związane z przeżyciami urojeniowymi, halucynacjami lub depresją.
  • Mylne rozpoznawanie osób (ok. 25%) - rozpoznawanie w obrazach telewizyjnych żywych ludzi, nierozpoznawanie w lustrze swojego odbicia, rozpoznawanie bliskich jako obcych osób i odwrotnie. Czasami, żeby wyeliminować lub złagodzić zaburzenia psychiczne, wystarczy prosta modyfikacja środowiska pacjenta, np. schowanie telewizora czy lustra, ale najczęściej potrzebna jest interwencja lekarza psychiatry.


Jak porozumiewać się z chorym?

Już w początkowym stadium choroby zauważamy, że nasz podopieczny ma kłopoty z wyrażaniem tego, co chciałby powiedzieć: zapomina, jak nazywają się różne przedmioty, nie kończy zdań, powtarza wiele razy te same informacje. Opiekun często musi się domyślać, o co bliskiemu chodzi. Jeśli nie zdajemy sobie sprawy z tego postępującego procesu zapominania, będziemy się denerwować, tracić cierpliwość, zachowywać się napastliwie.

Najlepiej, gdy mówimy do chorego półgłosem (podniesiony głos może być odbierany jako napaść), gdy stoimy do niego twarzą w twarz, patrzymy mu w oczy, trzymamy naszego bliskiego za rękę. Okazując choremu życzliwość i serdeczność, dajemy mu odczuć, że jest kochany, że interesujemy się nim.

Pytania najlepiej formułować w taki sposób, aby chory mógł odpowiedzieć „tak" lub „nie". Trzeba, więc pytać: „Czy masz ochotę na jabłko?", a nie: „Co byś zjadł?"

Jeśli mamy wydać polecenie, należy je kilka razy powtórzyć. Zdania powinny być krótkie, proste i jasne. Zamiast mówić: „Włóż buty, potem czapkę i szalik", lepiej powiedzieć: „Włóż buty", powtórzyć spokojnie półgłosem to polecenie, patrząc na chorego, potem pomóc je wykonać i dopiero wydać nowe polecenie.

Warto też w mieszkaniu chorego rozmieścić różne napisy czy rysunki (symbole), które ułatwią mu orientację i poruszanie się. Mogą to być instrukcje. przypominające choremu o konieczności zakręcenia kranu w łazience czy gazu w kuchni lub też o wyłączeniu żelazka. Na pojemnikach z herbatą, cukrem, solą czy innymi produktami, których chory częsta używa, warto przylepić nalepki (duże drukowane litery). Można też mieć tablicę, na której umieścimy proste polecenia, wskazówki czy numery telefonów. Starajmy się nie okazywać naszego zniecierpliwienia, nie pokrzykiwać, nie denerwować się na naszego bliskiego, gdy trudno nam się z nim porozumieć. Pamiętajmy, że nawet jeśli wydaje nam się, że chory robi coś złośliwie, to tak naprawdę wynika to z choroby albo jest reakcją na nasze zdenerwowanie. Więcej więc osiągniemy uśmiechem, czułym gestem, poczuciem humoru niż kłótnią czy napastliwym nastawieniem.

Zdarza się też często, że nasz bliski bywa bardzo agresywny i konfliktowy, złośliwy i trudny. W takiej sytuacji próbujmy odwrócić uwagę chorego, zmienić temat, wyjść do drugiego pokoju, zająć czymś naszego bliskiego. Można włączyć muzykę, wziąć chorego za rękę, uśmiechnąć się, pogłaskać po głowie. Nigdy jednak nie należy traktować go jak dziecko. Pamiętajmy wtedy, że jest to sytuacja przejściowa, że chory nie chce nas ranić, że jest tą samą kochaną osobą, z którą jeszcze niedawno nie było żadnych problemów. Serdeczny, ciepły, cierpliwy stosunek do naszego bliskiego na pewno da dobre efekty. Chory czuje przecież, że go kochamy i chcemy mu pomóc.

Jak dbać o higienę chorego?

W początkowych stadiach choroby Alzheimera nasi bliscy na ogół samodzielnie dbają o swą higienę. Z czasem tracą tę umiejętność i niezbędna jest czyjaś pomoc. Pamiętajmy, że wygląd zewnętrzny naszego chorego świadczy o nas - o naszym poziomie kultury i zamiłowaniu do czystości i estetyki. Dlatego też należy zawsze starać się, by nasz bliski w każdej sytuacji wyglądał czysto i schludnie. Chory przestaje w pewnym momencie odczuwać potrzebę dbałości o swój wygląd, a wiele osób wręcz nie chce się myć. Bardzo więc ważna jest taktowna i zręczna pomoc bliskiej osoby.

Trzeba dbać, by chory miał umyte włosy, odpowiednio ostrzyżone i uczesane. Jeśli umiemy, możemy strzyc chorego sami. Jeśli zaś nie, to warto z naszym bliskim chodzić do fryzjera, a jeżeli to możliwe - wzywać fryzjera do domu. Dobrze byłoby, jak długo to możliwe, nie rezygnować z wcześniejszych przyzwyczajeń chorego, dotyczących dbałości o swój wygląd (typ fryzury, makijaż, paznokcie itp.).

Mycie choremu głowy, szczególnie w późniejszym okresie choroby, jest dość trudne i należy wypróbować, jaki sposób będzie dla naszego bliskiego najmniej stresujący. Można więc myć głowę w czasie kąpieli w wannie, ale dobrze jest poprosić drugą osobę o obecność i ewentualną pomoc, gdyż chory może np. przestraszyć się, zachłysnąć wodą lub osunąć się do niej. W przypadku chorych mężczyzn należy zadbać, by byli ogoleni. Na początku choroby golą się sami, najlepiej golarką elektryczną (usunąć z domu brzytwę czy żyletki). W dalszym etapie choroby trzeba chorego golić, ale w takich momentach, gdy jest w lepszej kondycji psychicznej w ciągu dnia.

Bardzo ważny jest stan uzębienia chorego. Prawidłowe żucie pokarmów pozwala na uniknięcie wielu problemów gastrycznych. Utrzymywanie zębów chorego w czystości daje lepsze samopoczucie i umożliwia uniknięcie wielu chorób, powodowanych przez zepsute zęby czy chore dziąsła. Należy zadbać, by nasz bliski mył zęby - najpierw sam, potem przy naszej pomocy. Często dobrze jest samemu myć zęby przy chorym, gdyż będzie nas naśladował.

Chore uzębienie grozi choremu bólem i stresem, a nam dużym kłopotem. Należy więc regularnie odwiedzać dentystę, jak długo będzie to możliwe, i koniecznie, dopóki chory w miarę dobrze to zniesie, wykonać wszystkie niezbędne zabiegi - usunięcie zębów chorych, zrobienie odpowiednich nakładek, mostków czy protezy.

Jeżeli chory używa protezy, trzeba uważać, by jej nie uszkodził. Koniecznie dopilnuj, aby zakładał i zdejmował ją przy Tobie. Może się bowiem zdarzyć, że założy ją odwrotnie i się skaleczy.

Przy dużym zaawansowaniu choroby chory może odmówić noszenia protezy. Nie należy go wtedy do tego zmuszać, ale próbować delikatnie namawiać do jej ponownego założenia. Z czasem trzeba będzie w ogóle z niej zrezygnować. Jeżeli chory ma kłopoty ze słuchem, musimy zadbać, by miał odpowiedni aparat słuchowy i używał go, jak długo się da (może również odmówić noszenia go). Dźwięki, a szczególnie muzyka, są dla chorego bardzo istotne. Nie słysząc, bądź źle słysząc, nasz bliski może dużo szybciej „zamknąć się w swoim świecie" i wpaść w głębokie otępienie.

To samo dotyczy wzroku. Należy zawczasu zadbać o to, by chory miał odpowiednie okulary i by ich nie uszkodził. Gdy chory źle widzi, może to powodować nasilenie lęku i omamy wzrokowe.

Mycie i kąpiel to czynności stanowiące duży problem dla naszych chorych i ich opiekunów. Dobrze jest, gdy można chorego raz dziennie umyć pod prysznicem, a przynajmniej raz na kilka dni wykąpać w wannie. Jeśli trzeba, można też używać umywalki czy miednicy. Wypróbowaną przez niektórych opiekunów, szybką i wygodną (zarówno dla chorego jak i opiekuna) metodą umycia choremu intymnych części ciała jest miednica (włożona w sedes i do niego dopasowana) lub bidet.

Niektórzy chorzy bardzo lubią kąpiel - inni, niestety, często nie chcą wejść do wanny, płaczą lub wykazują agresję. W takich przypadkach należy dołożyć wszelkich starań, by ten przykry dla nich moment jakoś uprzyjemnić. W łazience musi być ciepło, wanna też powinna być ciepła. Wszystko trzeba robić spokojnie i bez pośpiechu, w miłej atmosferze. We wcześniejszym etapie choroby dobrze jest też przyzwyczaić chorego, by robił wszystkie czynności rutynowo, o tej samej porze i w tej samej kolejności.

Jeżeli chory bierze tylko prysznic w wannie, należy, myjąc go, jednocześnie trzymać, by nie poślizgnął się i nie wywrócił. Wspomniana wcześniej mata przeciwpoślizgowa i uchwyty na ścianie są wtedy bardzo przydatne. Do kąpieli w wannie puszczamy niezbyt dużo wody - by chory nie zakrztusił się. Woda nie powinna być zbyt gorąca. Mniej sprawnemu choremu musimy pomóc rozebrać się i wejść do wanny. Jeśli chory jest bardzo ciężki lub trudno mu się poruszać, należy koniecznie poprosić drugą osobę o pomoc. Opiekun powinien pomóc choremu w namydleniu i opłukaniu się (pamiętajmy o umyciu pleców i oczyszczeniu pumeksem stóp). Bardzo uważnie trzeba pomagać choremu przy wychodzeniu z wanny, gdyż właśnie wtedy zdarza się wiele wypadków.

Można też chorego myć w pozycji siedzącej na specjalnej ławeczce. Należy pomóc mu też przy wycieraniu się i wkładaniu pidżamy lub ubrania dziennego.

We wczesnym i środkowych etapach choroby, gdy chory pewnie utrzymuje się w pozycji stojącej, jeśli mamy kabinę z prysznicem, używajmy go zamiast kąpieli w wannie (jest to wygodniejsze dla opiekuna). Mniej sprawna osoba może siedzieć pod prysznicem na plastikowym krześle lub taborecie.

Naszego bliskiego można również umyć gąbką, posadziwszy go na krześle czy wózku na kółkach, w łazience czy nawet w pokoju, położywszy na podłodze ceratę. Osobę leżącą, której nie można przenieść do wanny, myje się w łóżku. Podczas mycia czy kąpieli należy zwrócić szczególną uwagę na intymne części ciała, gdyż jakiekolwiek uszkodzenie skóry w tych miejscach może być dla chorego bardzo bolesne i trudne do wyleczenia.

Trzeba również dbać o paznokcie u rąk i nóg i obcinać je, by nie dopuścić do wrastania.

Jak pomóc przy korzystaniu z toalety przez chorego z chorobą Alzheimera?

Niekontrolowanie potrzeb fizjologicznych przez chorego pojawia się mniej więcej w połowie choroby, a czasem później. Na początku, kiedy chory zdaje sobie jeszcze sprawę z tego, co robi, jest to dla niego bardzo krępujące, dlatego też nie należy na chorego krzyczeć ani go ośmieszać. Reagujmy spokojnie i kulturalnie, starając się pomóc.

Naszego chorego trzeba ubierać w ubranie, które łatwo zdjąć; drogę do toalety znaczyć odpowiednimi znakami, a w nocy palić tam światło.

W ciągu dnia warto prowadzić chorego do toalety co pewien czas. Gdy widzimy, że chory jest niespokojny i próbuje zdejmować ubranie, należy go wówczas tam zaprowadzić. Dobrze jest mieć również nocnik, a dla mężczyzn kaczkę. Dla osoby leżącej niezbędny jest podsuwacz (basen).

Czasem chory nie potrafi przekazać, że odczuwa potrzebę fizjologiczną. Należy go więc obserwować, by stwierdzić, w jaki sposób sygnalizuje potrzebę i odpowiednio wtedy reagować. Trzeba zaprowadzić go do toalety tuż przed snem, a również można prowadzić go tam w nocy. Radzimy jednak nie zmuszać naszych chorych do wstawania w nocy, jeśli tego nie chcą. Wyrwani ze snu często są półprzytomni, nie rozumieją nas i mogą być agresywni. Lepiej wtedy, jeśli to możliwe, użyć basenu lub zmienić podkład. Materac i pościel należy odpowiednio zabezpieczyć przed zmoczeniem. Po każdym zanieczyszczeniu trzeba naszego bliskiego umyć. Gdy chory traci kontrolę nad wydalaniem, należy stosować odpowiednie podkłady. Można używać jednorazowych pieluch dla niemowląt lub pieluch tetrowych. Dużo droższe, ale wygodniejsze są pampersy dla dorosłych. Obecnie na rynku występuje ogromna różnorodność jednorazowych podkładów dla dorosłych. Na noc wygodniej jest stosować pampersy szerokie (zapinane na biodrach na rzepy), aby uniknąć moczenia pościeli. W dzień - podkłady o różnych kształtach, przytrzymywane bielizną lub specjalnymi guzikami i gumkami (dependy).

Używanie podkładów jest bardzo kosztowne, warto więc, jak długo się da, prowadzić chorego do toalety.

Niektórzy chorzy zdejmują lub zrywają sobie podkłady. Trzeba więc zawsze mieć pod ręką płaty ligniny, płyny i sprzęt do szybkiego sprzątania. Przydadzą się kadzidełka czy aerozole, by zneutralizować przykre zapachy.

Jak powinna wyglądać właściwa opieka nad chorym leżącym?

Mimo najwłaściwszej nawet opieki w ostatnim stadium choroby Alzheimera przychodzi moment, w którym chory przestaje chodzić. Moment ten może przyspieszyć choroba somatyczna, np. zapalenie płuc, czy poważniejsza choroba infekcyjna, w trakcie której na kilka dni pozostawiamy chorego w łóżku. Późniejsza próba ponownego uruchomienia chorego będzie dużym problemem. Umiejętność chodzenia zanika i u osób z głębokim otępieniem często nie udaje się jej odtworzyć.

Pamiętajmy więc, aby, dopóki chory jeszcze chodzi, wyprowadzać go z łóżka, zapewnić kilka razy dziennie spacer po mieszkaniu. Później starajmy się przeprowadzać chorego chociażby tylko na fotel z wysokim oparciem. Okres pozostawania chorego w łóżku bywa bardzo różny i może trwać nawet kilka lat.


Choroba Parkinsona

Choroba Parkinsona- manifestuje się zaburzeniami ruchowymi które pojawiają się w różnych częściach ciała.

Jakie są objawy choroby Parkinsona?

Objawy choroby Parkinsona pojawiają się i narastają powoli i stopniowo w ciągu kilku lat. Początkowo chorzy zauważają pewne spowolnienie ruchowe i jakby niezgrabność w ruchach. Niekiedy wiążą oni te objawy ze zmianami reumatycznymi lub po prostu ze starszym wiekiem. Jednak po pewnym czasie chorzy z chorobą Parkinsona zauważają u siebie zaburzenia równowagi lub trudności z wykonywaniem takich prostych czynności jak wstawanie z krzesła czy z łóżka. Na tym etapie choroby pacjent z reguły zjawia się u lekarza.
Nie wszystkie objawy parkinsonizmu muszą wystąpić u każdego chorego. Klasyczne objawy choroby to:

  • sztywność mięśniowa (zwiększenie napięcia mięśniowego)
  • spowolnienie ruchowe
  • drżenie spoczynkowe (u niektórych chorych)
  • trudności w rozpoczynaniu wykonywania ruchów dowolnych.

U chorych pojawiają się trudności z wykonywaniem ruchów precyzyjnych. W efekcie zmienia się ich charakter pisma które staje się coraz mniejsze i niewyraźne. Mogą się pojawić różne, inne objawy choroby takie jak:

  • specyficzny rodzaj drżenia palców i kciuka
  • trudności w inicjacji ruchów dowolnych
  • przodopochylenie tułowia
  • zaburzenia chodu: małe, szurające kroczki i brak balansowania kończyn górnych
  • zaburzenia równowagi - u chorych z chorobą Parkinsona często zdarzają się upadki
  • niewyraźna, cicha mowa
  • trudności w połykaniu (rzadko)
  • brak mimiki twarzy
  • rzadkie mruganie.


Jak często występuje choroba Parkinsona?

Oceniono, że w roku 1990 było ok. 4.000.000 osób dotkniętych tym schorzeniem. Ponieważ jest to choroba występująca głównie w starszym wieku, ok. 2/3 chorych ma ponad 65 lat. Częstość występowania w Europie, u osób powyżej 60 roku życia oceniana jest na ok. 1,6%. Jednak, co najmniej 1 z 10 chorych zachorował przed 50 rokiem życia. Rosnąca stale liczba osób w starszym wieku, a więc starzenie się społeczeństw, w przyszłości nieuchronnie doprowadzi do zwiększenia się liczby osób z chorobą Parkinsona.

Demencja (zespół otępienia)

Otępienie (dementia) jest zespołem objawów zwykle o charakterze przewlekłym i postępującym będących wynikiem zmian zwyrodnieniowych w mózgu prowadzącym do upośledzenia wyższych funkcji korowych pamięci, myślenia, rozumienia oraz do zaburzeń zachowania i zmiany osobowości. Świadomość pozostaje niezaburzona.
Otępienie nie jest normalnym procesem starzenia się organizmu!

Każdy człowiek jest niepowtarzalny ze swoją osobowością, warunkami ogólnego stanu zdrowia, warunkami, w jakich żyje i dlatego też początek procesu otępiennego może przebiegać nieco inaczej.
Wyróżnia się jednak 10 podstawowych objawów otępienia

  1. utrata pamięci szczególnie krótkoterminowej
    Jest to podstawowy objaw, należy odróżniać go od tzw zwykłego zapominania, które zdarza się każdemu np. zapomina się tytuł filmu, na którym było się ostatnio. Osoba z otępieniem zapomina cały kontekst – zapomina, że była w kinie.
  2. trudności w czynnościach dnia codziennego
    - toaleta, ubieranie się, przygotowywanie i spożywanie posiłków
  3. problemy językowe
    - trudności w doborze słów, zapominanie słów, używanie niewłaściwych, aż wreszcie mowa i pismo stają się trudne do zrozumienia
  4. utrata orientacji w miejscu i czasie
    - nierozpoznawalnie dnia i nocy, znanego otoczenia
    - błądzenie, gubienie się
  5. utrata umiejętności oceny otoczenia
    - np. w ciepły dzień ubranie się w zimową odzież
  6. problem z utrzymaniem kontaktu w czasie rozmowy
    - utrata umiejętności podtrzymania konwersacji
    - utrata umiejętności uzyskania informacji
  7. gubienie przedmiotów
    - odkładanie na niewłaściwe miejsce i ciągłe szukanie
  8. zmiany samopoczucia i zachowania
    - obniżony nastrój
    - lub częściej gwałtowne reakcje emocjonalne nieadekwatne do sytuacji
  9. zmiany osobowości
    - podejrzliwość
    - ciągłe poirytowanie
  10. utrata inicjatywy
    - pasywna postawa, utrata zainteresowań


Postępowanie

Nie ma skutecznego leczenia zapobiegającego rozwojowi lub powstrzymującego rozwój otępienia, mimo, że w wielu ośrodkach naukowych na świecie trwają intensywne prace nad nowymi substancjami mogącymi w przyszłości pomóc chorym.
W początkowej fazie choroby stosuje się leki, które czasowo spowalniają rozwój objawów. Postępowanie obejmuje też leczenie objawowe

  • depresji,
  • zaburzeń snu,
  • zaburzeń lękowych,
  • pobudzenia,
  • halucynacji,
  • urojeń

Inne oddziaływanie terapeutyczne:

  • stworzenie bezpiecznego środowiska (zabezpieczenia, dostosowanie do niepełnosprawności)
  • unikanie pośpiechu, ponaglania chorego
  • unikanie zmian stały porządek dnia, stały ład wokół chorego
  • dostosowany sposób komunikowania się (krótkie, proste zdania, pytania zamknięte, przypominanie, powtarzanie)
  • podpisane przedmioty, oznakowane drzwi, usunięcie przedmiotów stwarzających zagrożenie
  • zachowanie możliwie największej niezależności
  • trening pamięci
  • terapia zajęciowa szczególnie muzykoterapia

Ostatnio popularna staje się tzw. terapia reminiscencyjna – wywoływanie wspomnień poprzez np. oglądanie fotografii, słuchanie muzyki, wspominanie zdarzeń z życia chorego, otoczenie go przedmiotami wywołującymi wspomnienia.
Ta forma terapii wpływa korzystnie na ogólne samopoczucie chorego, łagodzi zaburzenia zachowania.

Powrót do góry